మానవ సంక్షేమంలో సూక్ష్మజీవులు

మానవ సంక్షేమంలో సూక్ష్మజీవులు [Microbes in Human Welfare] అనే ఈ అధ్యాయం, సూక్ష్మజీవులు [Microbes] మన దైనందిన జీవితంలో, ఆహార ఉత్పత్తి [Food Production], వ్యవసాయం [Agriculture], పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు [Industrial Products], మురుగు నీటి శుద్ధి [Sewage Treatment] మరియు శక్తి ఉత్పత్తి [Energy Production] వంటి వివిధ రంగాలలో ఎలా కీలక పాత్ర పోషిస్తాయో వివరిస్తుంది. ఇవి పర్యావరణ పరిరక్షణకు, మానవాళి ఆరోగ్యానికి ఎంతగానో తోడ్పడతాయి.

1. ఆహార ఉత్పత్తిలో లాక్టోబాసిల్లస్ [Lactobacillus] పెరుగు (curd) తయారీకి, సక్కరోమైసెస్ సెరివిసియే [Saccharomyces cerevisiae] (ఈస్ట్) బ్రెడ్ (bread) మరియు ఇథనాల్ కిణ్వనం [ethanol fermentation]కు ఉపయోగపడతాయి. 2. జీవ నియంత్రణ కారకాలుగా [Biocontrol Agents] బాసిల్లస్ థురింజియెన్సిస్ [Bacillus thuringiensis] కీటకాలను, ట్రైకోడెర్మా [Trichoderma] మొక్కల వ్యాధులను, బాక్యులోవైరస్‌లు [Baculoviruses] ఆర్థ్రోపోడ్‌లను నియంత్రిస్తాయి. 3. జీవ ఎరువులుగా [Biofertilizers] రైజోబియం [Rhizobium] పప్పుధాన్య మొక్కలలో నత్రజని స్థాపన [nitrogen fixation]కు, అజోస్పిరిల్లం [Azospirillum] గడ్డి జాతులలో, అనబీనా [Anabaena] నీలి-ఆకుపచ్చ శైవలాలుగా వరి పొలాల్లో ఉపయోగపడతాయి. మైకోరైజా [Mycorrhiza] శిలీంధ్రాలు మొక్కల పోషకాల శోషణకు తోడ్పడతాయి. 4. పారిశ్రామికంగా పెన్సిలిన్ [Penicillin] (యాంటీబయాటిక్), లైపేసులు [Lipases] (డిటర్జెంట్‌లు), పెక్టినేసులు [Pectinases] (పండ్ల రసాలు) వంటి ఎంజైమ్‌లు సూక్ష్మజీవుల ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతాయి. 5. మురుగు నీటి శుద్ధిలో [Sewage Treatment] BOD [Biological Oxygen Demand] విలువ ద్వితీయ శుద్ధి [Secondary Treatment] తర్వాత తగ్గుతుంది. బయోగ్యాస్ [Biogas] ఉత్పత్తిలో మెథనోబాక్టీరియం [Methanobacterium] కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

ప్ర: కింది వాటిలో ఏది జీవ ఎరువుగా (biofertilizer) పనిచేస్తుంది కానీ కీటక నాశినిగా (insecticide) కాదు? A) బాసిల్లస్ థురింజియెన్సిస్ [Bacillus thuringiensis] B) రైజోబియం [Rhizobium] C) బాక్యులోవైరస్ [Baculovirus] D) ట్రైకోడెర్మా [Trichoderma] జ: B) రైజోబియం [Rhizobium] వివరణ: రైజోబియం అనేది పప్పుధాన్య మొక్కల వేరు బుడిపెల్లో నత్రజని స్థాపనను జరిపే ఒక సహజీవి బ్యాక్టీరియా, ఇది జీవ ఎరువుగా పనిచేస్తుంది. బాసిల్లస్ థురింజియెన్సిస్ మరియు బాక్యులోవైరస్ కీటక నాశినిలుగా, ట్రైకోడెర్మా మొక్కల వ్యాధులను నియంత్రించే జీవ నియంత్రణ కారకంగా పనిచేస్తాయి.

⚠ సాధారణ తప్పు: జీవ నియంత్రణ కారకాలను [Biocontrol agents] జీవ ఎరువులతో [Biofertilizers] కలగాపులగం చేసుకోవడం. ఉదాహరణకు, బాసిల్లస్ థురింజియెన్సిస్ ఒక కీటక నాశిని (జీవ నియంత్రణ), కానీ రైజోబియం నత్రజని స్థాపన చేసే జీవ ఎరువు. ⚠ సాధారణ తప్పు: మురుగు నీటి శుద్ధి ప్రక్రియలో (Sewage treatment process) ప్రాథమిక (Primary) మరియు ద్వితీయ (Secondary) శుద్ధి దశలలో జరిగే ముఖ్య మార్పులను సరిగ్గా అర్థం చేసుకోకపోవడం, ముఖ్యంగా BOD (Biological Oxygen Demand) తగ్గడం ద్వితీయ శుద్ధిలో జరుగుతుందని గుర్తించకపోవడం. ⚠ సాధారణ తప్పు: బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తిలో పాల్గొనే సూక్ష్మజీవిని (మెథనోబాక్టీరియం) ఇథనాల్ కిణ్వనంలో పాల్గొనే సూక్ష్మజీవి (ఈస్ట్)తో తికమక పడటం.

NEET 2022-2024: ఈ అధ్యాయం నుండి ప్రతి సంవత్సరం 2-3 ప్రశ్నలు వస్తున్నాయి. గత పేపర్లలో జీవ నియంత్రణ ఏజెంట్లు [Biocontrol Agents], జీవ ఎరువులు [Biofertilizers] మరియు మురుగు నీటి శుద్ధి ప్రక్రియ [Sewage Treatment Process] అధికంగా అడిగారు. బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తి [Biogas Production] మరియు దానిలోని సూక్ష్మజీవులపై కూడా తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.