మానవ ఆరోగ్యం & వ్యాధులు

మానవ ఆరోగ్యం & వ్యాధులు అధ్యాయం మానవ శరీరంలో రోగనిరోధక వ్యవస్థ [Immune system] పనిచేసే విధానం, వివిధ వ్యాధికారకాలు [Pathogens] కలిగించే వ్యాధులు, వాటి నివారణ పద్ధతులను వివరిస్తుంది. ఈ అధ్యాయం సహజ, ఆర్జిత రోగనిరోధకత [innate and adaptive immunity] మధ్య తేడాలు, టీకాలు [Vaccines] పాత్ర, క్యాన్సర్ [Cancer], AIDS వంటి ప్రధాన వ్యాధులు, మాదక ద్రవ్యాల దుర్వినియోగం [Drug and alcohol abuse] వల్ల కలిగే ప్రభావాలను చర్చిస్తుంది.

1. రోగనిరోధక వ్యవస్థ రకాలు: రోగనిరోధకత ప్రధానంగా సహజ [Innate] మరియు ఆర్జిత [Adaptive] రోగనిరోధకత అని రెండు రకాలు. ఆర్జిత రోగనిరోధకతలో క్రియాశీల [Active] మరియు నిష్క్రియాశీల [Passive] రోగనిరోధకత ఉంటాయి. 2. ప్రతిపిండాలు (Antibodies): ఇవి B-కణాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. ముఖ్యమైన ప్రతిపిండ రకాలు: IgG, IgM, IgA, IgE, IgD. IgG జరాయువు [placenta] గుండా వెళ్ళగలదు. 3. మలేరియా [Malaria]: ప్లాస్మోడియం [Plasmodium] అనే పరాన్నజీవి ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. దీనిని ఆడ అనాఫిలస్ దోమ [female Anopheles mosquito] ప్రసారం చేస్తుంది. మానవుని కాలేయం, రక్తకణాలలో దాని జీవితచక్రం పూర్తవుతుంది. 4. AIDS [Acquired ImmunoDeficiency Syndrome]: HIV [Human Immunodeficiency Virus] వల్ల వస్తుంది. ఇది T-హెల్పర్ కణాలను [T-helper cells] నాశనం చేస్తుంది, రోగనిరోధకతను తగ్గిస్తుంది. 5. క్యాన్సర్ [Cancer]: కణాల అదుపులేని వృద్ధి. బెనిన్ [Benign] కణితులు స్థానికంగా ఉంటాయి, మాలిగ్నెంట్ [Malignant] కణితులు మెటాస్టాసిస్ [Metastasis] ద్వారా శరీరమంతా వ్యాపిస్తాయి.

ప్ర: కింది వాటిలో ఏ ప్రతిపిండం జరాయువు [placenta] గుండా వెళ్ళి పిండానికి నిష్క్రియాశీల రోగనిరోధకతను [passive immunity] అందిస్తుంది? (A) IgA (B) IgM (C) IgG (D) IgE జ: (C) IgG వివరణ: IgG అనేది ఏకలమైన ప్రతిపిండం, ఇది రక్తంలో అత్యధికంగా ఉంటుంది మరియు జరాయువు గుండా సులభంగా వెళ్ళి పిండానికి రక్షణను అందిస్తుంది. IgA స్రావాలలో (రొమ్ము పాలు వంటివి), IgM ప్రాథమిక రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనలో, IgE అలెర్జీ ప్రతిచర్యలలో పాల్గొంటాయి.

⚠ సాధారణ తప్పు: సహజ [Innate] మరియు ఆర్జిత [Adaptive] రోగనిరోధకత లక్షణాలను తరచుగా గందరగోళం చేస్తారు. సహజ రోగనిరోధకత నిర్దిష్టత లేనిది, పుట్టుకతో వచ్చేది. ఆర్జిత రోగనిరోధకత నిర్దిష్టమైనది, స్మృతి [memory] కలిగి ఉంటుంది. ⚠ సాధారణ తప్పు: B-కణాలు [B-cells] మరియు T-కణాల [T-cells] ప్రాథమిక విధులను సరిగ్గా అర్థం చేసుకోరు. B-కణాలు ప్రతిపిండాలను ఉత్పత్తి చేస్తే, T-కణాలు కణ-మధ్యవర్తిత్వ రోగనిరోధకతలో [cell-mediated immunity] పాల్గొంటాయి. ⚠ సాధారణ తప్పు: వివిధ వ్యాధుల నిర్ధారణ పరీక్షలను తప్పుగా గుర్తించడం. ఉదాహరణకు, టైఫాయిడ్‌కు వైడల్ పరీక్ష [Widal test] మరియు AIDSకు ELISA పరీక్ష [ELISA test] ఉపయోగించబడతాయి.

NEET 2022-2024: 3-5 ప్రశ్నలు. గత పేపర్లలో **రోగనిరోధక వ్యవస్థ రకాలు**, **వ్యాక్సిన్లు & ప్రతిపిండాలు**, **మలేరియా జీవితచక్రం** మరియు **క్యాన్సర్ మెటాస్టాసిస్** వంటి subtopics అధికంగా అడిగారు. AIDSలో HIV నిర్మాణం మరియు దాని ప్రభావాలు కూడా ముఖ్యమైనవి.