మొక్కలలో రవాణా

మొక్కలలో రవాణా (Transport in Plants) అనేది మొక్కలు పోషకాలు, నీరు మరియు కిరణజన్య సంయోగ క్రియ ఉత్పత్తులను వివిధ భాగాలకు ఎలా రవాణా చేస్తాయో వివరిస్తుంది. ఈ అధ్యాయంలో, ఆస్మోసిస్ (Osmosis), నీటి సంభావ్యత (Water Potential), స్టొమేటల్ మెకానిజం (Stomatal Mechanism), ఫ్లోయం ట్రాన్స్‌లోకేషన్ (Phloem Translocation) మరియు ట్రాన్స్పిరేషన్ (Transpiration) వంటి కీలక ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకుంటాము. ఇవి మొక్కల పెరుగుదల మరియు జీవక్రియలకు అవసరం.

1. ఆస్మోసిస్: అధిక నీటి సంభావ్యత ఉన్న ప్రాంతం నుండి తక్కువ నీటి సంభావ్యత ఉన్న ప్రాంతానికి పాక్షిక ప్రవేశ్యశీలక పొర (Semipermeable Membrane) ద్వారా నీటి అణువుల కదలిక. 2. నీటి సంభావ్యత: Ψw = Ψs + Ψp (Ψw = నీటి సంభావ్యత, Ψs = ద్రావణం సంభావ్యత, Ψp = పీడన సంభావ్యత). స్వచ్ఛమైన నీటికి నీటి సంభావ్యత గరిష్టంగా సున్నా. 3. ట్రాన్స్పిరేషన్ పుల్: ఆకులలోని ట్రాన్స్పిరేషన్ వల్ల ఏర్పడే నెగటివ్ ప్రెషర్ కారణంగా నీరు మూలాల నుండి కాండం గుండా పైకి లాగబడుతుంది. దీనిని సంసంజన-ఆసంజన-ట్రాన్స్పిరేషన్ పుల్ (Cohesion-Adhesion-Transpiration Pull) మోడల్ అంటారు. 4. అపోప్లాస్ట్ మార్గం: కణ గోడలు మరియు కణాల మధ్య ఖాళీల ద్వారా నీటి కదలిక, ఇది వేగవంతమైనది. సింప్లాస్ట్ మార్గం ప్లాస్మోడెస్మాటా (Plasmodesmata) ద్వారా కణ సైటోప్లాజమ్ ద్వారా జరుగుతుంది. 5. ప్రెషర్ ఫ్లో హైపోథెసిస్: ఫ్లోయం (Phloem) లోని చక్కెరలు (Sucrose) మూలం (Source) నుండి సింక్ (Sink) కు పీడన ప్రవణత (Pressure Gradient) ద్వారా రవాణా అవుతాయి.

ప్ర: బలమైన ప్లాస్మోలైజ్డ్ కణం (strongly plasmolysed cell) డీప్లాస్మోలైజ్ (deplasmolyse) అవ్వాలంటే ఏ ద్రావణంలో ఉంచాలి? ఎ) హైపర్టానిక్ ద్రావణం బి) ఐసోటానిక్ ద్రావణం సి) హైపోటానిక్ ద్రావణం డి) ఆస్మాటిక్‌గా చురుకైన ద్రావణం జ: సి) హైపోటానిక్ ద్రావణం. ఒక బలమైన ప్లాస్మోలైజ్డ్ కణాన్ని హైపోటానిక్ ద్రావణంలో ఉంచినప్పుడు, బయటి ద్రావణం కన్నా కణం లోపల నీటి సంభావ్యత తక్కువగా ఉంటుంది. దీని వల్ల నీరు బయటి నుండి కణం లోపలికి ఆస్మోసిస్ ద్వారా ప్రవేశించి, కణాన్ని ఉబ్బేలా చేస్తుంది (డీప్లాస్మోలైజ్).

⚠ సాధారణ తప్పు: అపోప్లాస్ట్ మరియు సింప్లాస్ట్ మార్గాల మధ్య తేడాను గుర్తించడంలో తికమకపడతారు. అపోప్లాస్ట్ కణ గోడలు మరియు కణాల మధ్య ఖాళీల ద్వారా వేగంగా జరుగుతుంది, సింప్లాస్ట్ సైటోప్లాజమ్ మరియు ప్లాస్మోడెస్మాటా ద్వారా నెమ్మదిగా జరుగుతుంది. ⚠ సాధారణ తప్పు: ట్రాన్స్పిరేషన్ అనేది కేవలం నీటి నష్టం మాత్రమే అని భావిస్తారు. ఇది మొక్కలకు శీతలీకరణ, ఖనిజాల రవాణా మరియు స్థిరమైన నీటి సరఫరా వంటి ముఖ్యమైన ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది. ⚠ సాధారణ తప్పు: నీటి సంభావ్యత ఎల్లప్పుడూ సానుకూలంగా ఉంటుందని అనుకుంటారు. కానీ, ద్రావణం సంభావ్యత (Ψs) ఎల్లప్పుడూ ప్రతికూలంగా ఉంటుంది, మరియు మట్టి ద్రావణం లేదా నిర్జలీకరణ కణాలలో నీటి సంభావ్యత ప్రతికూలంగా ఉండవచ్చు.

NEET 2022-2024: 3-4 ప్రశ్నలు. గత పేపర్లలో నీటి సంభావ్యత (Water Potential), ట్రాన్స్పిరేషన్ పుల్ మెకానిజం (Transpiration Pull Mechanism), స్టొమేటల్ మెకానిజం (Stomatal Mechanism) మరియు అపోప్లాస్ట్/సింప్లాస్ట్ మార్గాలు (Apoplast/Symplast Pathways) అధికంగా అడిగారు.