ఖనిజ పోషకాలు

మొక్కల పెరుగుదల మరియు జీవక్రియలకు మట్టి నుండి లేదా హైడ్రోపోనిక్స్ (Hydroponics) ద్వారా గ్రహించబడే ఖనిజ మూలకాల అధ్యయనాన్ని ఖనిజ పోషకాలు (Mineral Nutrition) అంటారు. ఇవి అవసరమైన మూలకాలు (Essential Elements) మరియు అవి లేకపోవడం వల్ల కలిగే లోపం లక్షణాలు (Deficiency Symptoms), అలాగే నత్రజని చక్రం (Nitrogen Cycle) వంటి ప్రక్రియలను ఈ అధ్యాయం వివరిస్తుంది.

1. మొక్కల సరైన పెరుగుదలకు అవసరమైన 17 మూలకాలను ముఖ్యమైన మూలకాలు (Essential Elements) అంటారు. 2. మాక్రోపోషకాలు (Macronutrients) - ఎక్కువ మొత్తంలో (10 mmol/kg కంటే ఎక్కువ) అవసరమైనవి: C, H, O, N, P, K, S, Ca, Mg. 3. మైక్రోపోషకాలు (Micronutrients) - తక్కువ మొత్తంలో (10 mmol/kg కంటే తక్కువ) అవసరమైనవి: Fe, Mn, Cu, Zn, B, Mo, Cl, Ni. 4. నత్రజని స్థిరీకరణ (Nitrogen Fixation) అనేది వాతావరణంలోని N2 ను అమ్మోనియా (NH3) గా మార్చడం, దీనిని రైజోబియం (Rhizobium) వంటి బాక్టీరియా చేస్తుంది. 5. నైట్రిఫికేషన్ (Nitrification) అమ్మోనియాను నైట్రైట్ (NO2-) మరియు నైట్రేట్ (NO3-) గా మార్చే ప్రక్రియ కాగా, డీనైట్రిఫికేషన్ (Denitrification) నైట్రేట్‌ను వాతావరణ N2 గా మారుస్తుంది.

ప్ర: కింది వాటిలో ఏ మూలకం ఆకుపచ్చని మొక్కలలో నత్రజని స్థిరీకరణకు (Nitrogen Fixation) కీలకమైన నైట్రోజినేస్ (Nitrogenase) ఎంజైమ్ యొక్క క్రియాశీలతకు అవసరం? (ఎ) జింక్ (Zn) (బి) కాపర్ (Cu) (సి) మాంగనీస్ (Mn) (డి) మాలిబ్డినం (Mo) జ: (డి) మాలిబ్డినం (Mo) వివరణ: మాలిబ్డినం (Mo) అనేది నత్రజని స్థిరీకరణలో పాల్గొనే నైట్రోజినేస్ (Nitrogenase) ఎంజైమ్ యొక్క ముఖ్యమైన భాగం. ఇది లేకుండా ఎంజైమ్ సమర్థవంతంగా పనిచేయదు.

⚠ సాధారణ తప్పు: మాక్రోపోషకాలు మరియు మైక్రోపోషకాలను వాటి పరిమాణ అవసరాల ఆధారంగా సరిగ్గా గుర్తించడంలో గందరగోళ పడటం. ప్రతి వర్గానికి కనీసం 3-4 ఉదాహరణలను గుర్తుంచుకోండి. ⚠ సాధారణ తప్పు: వివిధ మూలకాల లోపం లక్షణాలను (Deficiency Symptoms) తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం. ముఖ్యంగా క్లోరోసిస్ (Chlorosis), నెక్రోసిస్ (Necrosis) వంటి వాటి నిర్దిష్ట స్థానాలు (పాత లేదా కొత్త ఆకులలో) వేరుగా ఉంటాయి. ⚠ సాధారణ తప్పు: నైట్రిఫికేషన్ మరియు డీనైట్రిఫికేషన్ ప్రక్రియలలో పాల్గొనే బాక్టీరియా పేర్లను మరియు వాటి పాత్రను గందరగోళ పడటం. ప్రతి దశలో పాల్గొనే బాక్టీరియా మరియు అవి చేసే రసాయన మార్పిడిని స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

NEET 2022-2024: 3-5 ప్రశ్నలు. గత పేపర్లలో అవసరమైన మూలకాలు (Essential Elements) మరియు వాటి లోపం లక్షణాలు (Deficiency Symptoms), అలాగే నత్రజని చక్రం (Nitrogen Cycle) మరియు జీవ నత్రజని స్థిరీకరణ (Biological Nitrogen Fixation) అంశాలు అధికంగా అడిగారు. హైడ్రోపోనిక్స్ కూడా ఒక ముఖ్యమైన అంశం.